Tekno Borsa'da yapay zeka ile alınan otomatik kararlar (içerik moderasyonu, dolandırıcılık tespiti, AI grading, öneri sistemi), karar kategorileri, insan müdahale hakkı ve KVKK m.11 / GDPR Art.22 kapsamındaki itiraz süreci.
Yasal dayanak: KVKK m.4, m.11/g · GDPR Art.22 · DSA Art.27 (krş.) · AB AI Act (gelecek hazırlık) · KVKK Kurulu 2021/891 (otomatik karar verme rehberi)
İşbu Politika, Tekno Borsa B2B pazaryerinin operasyonlarında kullanılan yapay zeka ("AI") sistemlerinin hangi alanlarda hangi amaçla işletildiğini, otomatik kararların kullanıcı üzerindeki etkilerini ve bu kararlara karşı kullanıcıların haklarını şeffaf biçimde ortaya koymak amacıyla hazırlanmıştır.
Politika; 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.4 (genel ilkeler) ve m.11/g (münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilerek aleyhine bir sonuç doğmasına itiraz hakkı), GDPR Art.22 (otomatik bireysel kararlar — profilleme dahil), Avrupa Dijital Hizmetler Yasası (DSA) Art.27 (öneri sistemi şeffaflığı — karşılaştırmalı referans) ve hazırlanmakta olan AB AI Act çerçevesinde yapılandırılmıştır.
Yapay zeka sistemleri; eğitim verisi üzerinden örüntü öğrenen ve yeni veriler üzerinde tahmin/sınıflandırma yapan istatistiksel modellerdir. Tekno Borsa'nın kullandığı sistemler; ağırlıklı olarak doğal dil işleme (NLP), görüntü işleme (CV) ve dolandırıcılık tespiti (anomali algılama) modellerinden oluşur.
Tekno Borsa platformunda AI sistemleri aşağıdaki alanlarda kullanılır. Her alanda otomasyon seviyesi ve insan kontrolü ihtiyacı farklılık gösterir:
| Alan | Amaç | Otomasyon seviyesi | Örnek karar |
|---|---|---|---|
| İlan moderasyonu | Yasak ürün, sahte cihaz, abartılı başlık tespiti | Yarı otomatik (AI flag → insan inceleme) | İlan onaya alma, başlık düzeltme talebi |
| Mesaj moderasyonu | Spam, taciz, dolandırıcılık, IBAN paylaşımı tespiti | Tamamen otomatik (yüksek güven) / yarı otomatik (orta güven) | Mesaj filtreleme, gönderici uyarısı |
| Görsel kontrolü | NSFW, çocuk istismarı, manipüle görsel, watermark tespiti | Yarı otomatik; kritik tespitlerde insan + kolluk | Görsel kaldırma + KYC dondurma |
| AI grading | Cihaz görselinden durum tahmini (A+, A, B, C, D) | Sadece destek (öneri); bayi son kararı verir | Önerilen grade etiketi |
| Dolandırıcılık tespiti | Anormal işlem, şüpheli IP, çoklu hesap kalıpları | Yarı otomatik; askı kararını insan verir | Şüpheli işaretleme, ek doğrulama isteme |
| Öneri sistemi (Keşfet) | İlgi alanına göre ilan sıralaması | Tamamen otomatik; opt-out hakkı vardır | Feed sıralaması, "size özel" rozetler |
| Arama sıralaması | Sorguya en uygun ilanların sıralanması | Tamamen otomatik (kişiselleşmemiş) | Sonuç sıralaması |
| KYC OCR | TC kimlik kartı OCR, selfie biyometrik karşılaştırma | Yarı otomatik; reddedilen başvurular insan inceler | Onay / reddetme önerisi |
| Yorum analizi | Sahte yorum, hakaret, organize karaçalma tespiti | Yarı otomatik | Yorum gizleme, denetçi kuyruğu |
| Bayi Güven Skoru | KYC + referans + satış + puan + rozet skoru | Tamamen otomatik (deterministik formül) | Skor güncelleme, rozet verme |
AI modellerinin doğruluğu, üzerinde eğitildiği verinin kalitesine ve temsil gücüne bağlıdır. Tekno Borsa, eğitim veri kaynaklarını şeffaf biçimde tanımlar ve her veri akışı için hukuki dayanağı belirler.
Tekno Borsa, AI çıktılarını üç ana karar kategorisinde değerlendirir. Bu kategori, kullanıcının itiraz hakkı, insan müdahale gereksinimi ve hukuki sonuçlar bakımından belirleyicidir.
| Kategori | Tanım | Örnek | İnsan müdahalesi |
|---|---|---|---|
| 1 — Tamamen otomatik | AI çıktısının doğrudan aksiyona dönüştüğü kararlar; yüksek güven eşiği gerektirir | Yüksek güvenle spam tespit edilen mesajın silinmesi, açık reklam içeriğinin filtrelenmesi | Sonradan itiraz üzerine insan inceler |
| 2 — Yarı otomatik | AI çıktısı insan denetçi kuyruğunu tetikler; nihai kararı insan verir | Şüpheli ilanın incelemeye alınması, şüpheli işlemde ek doğrulama istenmesi, askı önerisi | Karar öncesi insan inceler |
| 3 — Sadece destek | AI yalnızca öneri verir; karar tamamen kullanıcı veya bayide kalır | AI grading önerisi, ilan başlık iyileştirme önerisi, fiyat aralığı önerisi | Kullanıcı kabul/reddedebilir |
Münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilerek aleyhinize bir sonuç doğmasına karşı KVKK m.11/g ve GDPR Art.22 kapsamında yasal güvenceleriniz vardır. Bu haklar; bilgi alma, açıklama isteme, insan denetçi tarafından yeniden değerlendirme talep etme ve karara karşı görüş bildirme haklarını kapsar.
Aleyhinize sonuç doğuran her otomatik karar; hangi sistem tarafından alındığı, hangi gerekçeye dayandığı ve nasıl itiraz edebileceğiniz bilgisi ile birlikte size bildirilir. İtiraz başvurunuz panel üzerinden veya hesap-itiraz formu ile yapılabilir.
| Aşama | Süre | Sorumlu |
|---|---|---|
| Karar bildirimi (gerekçe + itiraz yolu) | Aksiyon ile eş zamanlı | Otomasyon |
| İtiraz başvurusu | 14 gün | Kullanıcı |
| İlk insan inceleme | 3 iş günü | AI Denetim Ekibi |
| Ek bilgi talebi (gerektiğinde) | +5 gün ek süre | Kullanıcı |
| Nihai karar ve gerekçe | 7 iş günü (toplam azami 12 iş günü) | AI Denetim Ekibi |
| Kararın etkilerinin geri alınması (lehe karar) | 24 saat | Otomasyon |
AI sistemleri her zaman %100 doğru karar veremez. Tekno Borsa, modellerin hata oranını sürekli ölçer, önyargı kaynaklarını araştırır ve denetler. Bu kapsamda aşağıdaki uygulamalar yürütülür:
Açıklanabilirlik (Explainable AI — XAI), bir AI modelinin kararının insan tarafından anlaşılabilir biçimde gerekçelendirilebilmesini ifade eder. Tekno Borsa, kullanıcılara karar gerekçesini iki düzeyde sunar:
AI sistemlerinin işlettiği kişisel veriler, ilgili veri işleme faaliyetinin hukuki sebebine göre KVKK m.5 ve m.6 kapsamında değerlendirilir. Aşağıdaki tabloda öne çıkan AI işleme faaliyetleri ve hukuki dayanakları gösterilmiştir:
Tekno Borsa, belirli AI işleme görevlerini OpenAI, Google Cloud Vision, Anthropic, AWS Rekognition gibi üçüncü taraf hizmet sağlayıcılarla yürütebilir. Bu sağlayıcılarla KVKK m.8 ve GDPR Art.28 uyarınca veri işleme sözleşmesi (DPA) yapılır.
Tekno Borsa, AI tabanlı her karar tipini risk düzeyine göre sınıflandırır ve her sınıf için farklı kontrol mekanizmaları uygular. Risk düzeyi; kararın kullanıcıya etkisi, geri alınabilirliği, hukuki sonuçları ve hatalı karar maliyeti birlikte değerlendirilerek belirlenir.
| Risk düzeyi | Tanım | Örnek karar | Kontrol mekanizması |
|---|---|---|---|
| Düşük | Geri alınabilir, kullanıcı etkisi sınırlı | Öneri feed sıralaması, başlık iyileştirme önerisi | AI tek başına karar verir; opt-out vardır |
| Orta | Kullanıcı deneyimine etki eder, geri alınabilir | Mesaj filtreleme, ilan onaya alma, yorum gizleme | AI karar verir; itiraz halinde insan inceler |
| Yüksek | Hesap erişimini etkiler, hukuki sonuç doğurabilir | Hesap askısı, ilan toplu kaldırma, sert kısıtlama | Karar öncesi insan denetçi onayı zorunlu |
| Kritik | Geri dönülmez sonuç, kolluk/idari merci ilgisi | Kalıcı kapatma, suç duyurusu, KVKK Kurulu bildirimi | En az iki insan denetçi + hukuk birimi onayı |
Platform 18 yaş altı kullanıma kapalı olmakla birlikte; 18 yaşından küçük olduğu tespit edilen, vasi/veli aracılığıyla işlem yapan veya KVKK kapsamında özel koruma gerektiren kullanıcılar için aşağıdaki ek tedbirler uygulanır:
Tekno Borsa, kullanılan AI sistemlerinin etkisini ve performansını "Yıllık AI Şeffaflık Raporu" ile kamuoyu ile paylaşır. Rapor anonim toplam veriler üzerinden hazırlanır ve aşağıdaki başlıkları kapsar:
AI sistemlerinin yetkilendirme, eğitim verisi ve çıktı parametreleri; yalnızca kısıtlı sayıda yetkili personel tarafından değiştirilebilir. İçeriden suistimal riskini azaltmak için aşağıdaki kontroller işletilir:
İşbu Politika; mevzuat değişiklikleri (özellikle AB AI Act'ın yürürlüğe girmesi), KVKK Kurulu kararları, içtihat gelişmeleri ve platform AI sistemlerinin yenilenmesi sebebiyle güncellenebilir. Önemli (MAJOR) değişiklikler en az 30 gün önceden e-posta ve uygulama içi bildirim ile duyurulur.
AI ve otomatik karar süreçlerine ilişkin her türlü soru, başvuru, açıklama talebi ve itiraz için aşağıdaki kanalları kullanabilirsiniz: